Współczesny patriotyzm

 „Choć ciągle wirus skupia uwagę,
Ty nie zapomnij i wywieś flagę.
Choć polityczne nie milkną spory,
Ty narodowe wywieś kolory.
Za czyjeś życie, krew oraz blizny
Zawsze szacunek miej do Ojczyzny.
I jakimkolwiek podążasz szlakiem
Zawsze bądź dumny…
Z bycia Polakiem.”
  
W ostatnich latach można zauważyć, że wzrosło zainteresowanie młodzieży patriotyzmem. Młodzi ludzie manifestują je, np. nosząc odzież i gadżety z barwami narodowymi i symbolami walki o niepodległość (np. znakiem Polski Walczącej). Wydaje się też, że wzrasta ich zainteresowanie historią Polski oraz wojskowością. Patriotyzm jednak może, a nawet powinien, mieć różne oblicza i nie należy go sprowadzać jedynie do walki narodowo-wyzwoleńczej. Obchodzone przez nas  Święto Niepodległości to idealna okazja, by porozmawiać z Wami o tym, jak może wyglądać patriotyzm w XXI wieku.
Internetowa encyklopedia PWN definiuje patriotyzm bardzo szeroko, jako „wszelkie umiłowanie ojczyzny jako miejsca swojego pochodzenia i/lub zamieszkania”. Takie ujęcie pozwala każdemu na swój sposób określić, co rozumie pod tym pojęciem i w jaki sposób chce realizować je w swoim życiu. Jednocześnie ta duża dowolność interpretacji sprawia, że niemal odkąd pojawiło się pojęcie patriotyzmu, wciąż trwa dyskusja o tym, jak można je rozumieć. Zdarza się, że jest to wręcz przyczyną konfliktów, ponieważ w wielu ludziach pojęcie to wywołuje silne emocje.
Miłość do ojczyzny i utożsamianie się ze swoim narodem należy odróżnić od postaw wyższości, wrogości i nienawiści wobec innych narodów i kultur. Te ostatnie postawy to ksenofobia, nacjonalizm i szowinizm – w żadnym wypadku nie należy mylić ich z patriotyzmem. Takie pomyłki mogą nas wiele kosztować, bo – jak pokazuje historia – często prowadzą do przemocy. Najbardziej jaskrawym tego przykładem jest zbrodnicza działalność III Rzeszy w okresie II wojny światowej, kiedy to machina państwowa i wojenna wywyższała naród niemiecki, a jednocześnie chciała zniszczyć lub zniewolić inne, „gorsze” narody – w tym Żydów i Polaków. To bardzo ważna historyczna lekcja, o której nie wolno zapominać.
Patriotą jest zatem ktoś, kto czuje miłość lub przywiązanie do kraju ojczystego, jest solidarny i utożsamia się ze swoim narodem. Natomiast wrogość wobec innych narodów, chęć ich poniżenia czy tym bardziej zniszczenia to szowinizm narodowy. Dzieci i młodzież powinni mieć świadomość tego rozróżnienia; wiedzieć, że patriotyzm to postawa oparta przede wszystkim na miłości, szacunku, oddaniu – a nie na nienawiści.
Chcę w tym artykule podkreślić, że postawy ksenofobiczne, nacjonalistyczne i szowinistyczne tak naprawdę często są sposobem na to, aby się dowartościować, nawet jeśli się niewiele osiągnęło. Wywyższając swój naród ponad inne, można poprawić sobie samoocenę, bo to oznacza, że przynależąc do „najlepszego” narodu – jesteśmy lepsi niż większość ludzi na Ziemi. I to zupełnie bez żadnego wysiłku – wystarczyło, że się tutaj urodziliśmy. Prawdziwy patriotyzm tymczasem również może być źródłem pozytywnej samooceny, ale w konstruktywny sposób – dzięki niemu możemy czuć się częścią większej całości, możemy też myśleć o sobie jako o jednostce potrzebnej i życzliwej innym, działającej na rzecz ojczyzny i jej mieszkańców. I tutaj docieramy do kwestii, jak może wyglądać patriotyzm XXI wieku w czasach pokoju.
Ci, którzy rozumieją patriotyzm w bardzo uproszczony sposób – tylko jako walkę o ojczyznę – w czasie pokoju mają utrudnione zadanie. Kiedy nie ma realnego wroga, szukają dla niego jakiegoś zastępstwa. Może to skutkować postawami ksenofobicznymi – nieufnością i wrogością wobec mniejszości etnicznych i narodowych, osób pochodzących z innych kultur. Dlatego chcę napisać Wam o tym, w jaki sposób ludzie mogą manifestować swój patriotyzm w codziennym życiu.
A mogą to robić m.in. poprzez:
  • poznawanie polskiej historii i pogłębianie wiedzy na jej temat (zamiast poprzestawać na niepełnych, powierzchownych czy nieprecyzyjnych informacjach),
  • poznawanie polskiej kultury (również regionalnej), uczestniczenie w niej, a także jej współtworzenie; kultywowanie tradycji,
  • poznawanie życiorysów i dokonań ważnych dla Polski postaci – nie tylko bohaterów walki o wolność, ale także ludzi kultury i nauki (w tym – patronki czy patrona szkoły),
  • uczestnictwo w obchodach świąt i rocznic ważnych dla kraju,
  • troskę o zabytki kultury i miejsca pamięci,
  • troskę o środowisko naturalne i dziedzictwo przyrodnicze swojego kraju,
  • troskę o język ojczysty (m.in. posługiwanie się poprawną polszczyzną),
  • angażowanie się w działalność społeczną i charytatywną,
  • przestrzeganie prawa i zasad współżycia społecznego,
  • uczciwość, płacenie podatków w kraju i kupowanie polskich produktów  (tzw. patriotyzm konsumencki),
  • świadome uczestnictwo w wyborach i inną działalność obywatelską,
  • dbanie o dobre imię swojego narodu i kraju zarówno wewnątrz, jak i poza granicami Polski (np. godne zachowywanie się),
  • kibicowanie polskim sportowcom,
  • troskę o swój rozwój zawodowy i osobisty – by móc w przyszłości oferować swoje umiejętności innym członkom społeczeństwa (np. pracując w kraju, a nie za granicą),
  • codzienną życzliwość wobec innych, np. ustąpienie miejsca siedzącego osobie starszej, z niepełnosprawnością lub kobiecie będącej w ciąży.
Taki patriotyzm dnia codziennego może wymagać od nas czasem rezygnacji z własnej wygody czy interesu, pójścia na kompromis, a nawet poświęcenia. Potrzebne będą też umiejętność współpracy, otwartość, życzliwość, empatia, tolerancja i gotowość niesienia pomocy. Warto także nauczyć się czerpania satysfakcji ze współdziałania z innymi, wspierania ich, niesienia pomocy czy zwykłego okazywania życzliwości i z taką konkluzją Was zostawiam wspaniali Wychowankowie.
 
Opracowanie: Justyna Górska-Fryt